De stappen van het zaden oogsten tot bewaren.

Het hele proces kent 4 stappen:

  1. Oogsten
  2. Drogen
  3. Schonen
  4. Bewaren

Stap 1. Oogsten     
De meeste zaden oogst je in de zomer en de herfst. Oogst je zaden niet te vroeg, anders zijn ze nog niet helemaal rijp. Aan de andere kant zijn er hele kleine zaden, die zijn verdwenen voor dat je het in de gaten hebt.
Voel je weerstand als je probeert de zadendoos van de plant te halen, dan zijn ze nog niet rijp en moet je dus nog even wachten met oogsten.
Als je gaat oogsten, doe dan eerst een grote zak of sloop over de hele plant, buig de takken naar beneden en knip de stelen dan pas door. Zo vang je het zaad wat er meteen uit valt ook makkelijk op.

 

Stap 2. Drogen
Natuurlijk oogst je de zaden op een droge dag, maar dat wil niet zeggen dat ze echt droog zijn. Bijvoorbeeld ochtendauw zorgt telkens weer voor wat vocht in de zaaddozen. Je kunt ze in je sloop laten zitten en dit op een droge plek hangen of spreid de zaden/ zaaddozen uit op een krant, keukenpapier, een ondiep bord, een dienblad met een opstaande rand. Bekijk de zaden goed of ze heel zijn. Ook kun je nu insecten en blaadjes eruit halen. Schrijf/ plak er meteen bij wat de naam van de geoogste zaadjes is. Een kamer binnen of een droge garage/ schuur, waar in ieder geval wel gelucht kan worden, is de beste plek voor je sloop of voor het papier/ bord/ dienblad.
De droogtijd is afhankelijk van de zaden, de gemiddelde droogtijd ligt tussen de drie en zes dagen.
Het kan helemaal gaan kwaad om ze langer te drogen. Bij te kort drogen, blijven de zaden vochtig en gaan ze schimmelen en uiteindelijk zullen ze verrotten. Dat is jammer van al je werk.

Stap 3. Schonen  
Na het drogen moeten de zaden ‘geschoond’ worden. Haal de zaadjes uit de zaaddozen en doe ze in een grote kom. (Zie foto). Ga er mee naar buiten en schud/ gooi de zaden nu voorzichtig omhoog. De wind blaast stof, resten zaaddozen en gedroogde aarde weg. Ook kun je een grove zeef gebruiken om het stof uit je zaden te krijgen. Zo voorkom je dat schimmels uit dit afval je mooie oogst alsnog verstoren.

 

Stap 4. Bewaren
Welk opbergmateriaal je ook gebruikt om de zaden te bewaren, berg ze koel, droog en donker op. Zeker in afgesloten potjes moeten je zaden echt kurk droog zijn. Controleer in het begin nog een paar keer of er geen vocht meer is. Zet op de zak of het potje weer de naam van het zaad, de plaats van oogsten en het jaartal van de oogst.

       

                            Je bent klaar voor het volgende zaaiseizoen en om zaden in te leveren bij de zadenbibliotheek.

 

Zaad winnen van 2 jarige planten

Als je groenten als bijvoorbeeld pastinaak, wortel, snij- of rode biet, boerenkool of spruitjes laat overwinteren in je tuin, dan gaan ze in hun 2elevensjaar bloeien en zaad vormen.

Dus: in het eerste jaar kun je deze groenten eten. En in dat jaar kies je een paar planten (de mooiste!) uit die je laat staan om het volgende jaar in bloei te laten komen. 

Op de Perma-tuin staan de rode boerenkolen nu al 2 weken prachtig in bloei, ze worden bezocht door bijen en andere insectendie zorgen voor de bestuivingwaardoor zich zaden kunnen vormen. In juli/augustus kunnen we de rijpe zaden in de zaaddozen zitten oogsten en verder drogen.

De pastinakenzijn nu hun nieuwe bladeren aan het vormen, in de winter bleef alleen de wortel achter in de grond, we zien nu de bladeren komen waar straks uit het midden een flinke stengel tevoorschijn komt. Uit deze stengel komen in juni verschillende prachtige schermbloemen die ook een keur aan insectenaantrekken.

Zij zorgen voor de bestuivingvan de bloemen waardoor nieuwe kiemkrachtige zaden zullen ontstaan. De rijpe zaden oogsten we eind augustus.

De snijbiet gaat ook met weinig bladeren de winter in. Op dit moment vormen de achtergebleven planten van 2018 volop nieuw blad. Ook hier zal vanuit het midden een flinke steel omhoog komen waaruit allemaal bloemen tevoorschijn komen.

Deze bloemen worden door de wind bestoven. Aan de grote steel zullen duizenden zaden gevormd worden die we in augustus kunnen oogsten.

Hoe telen en winnen wij zaden

Op de Perma-tuin laten we tot nu de Natuur zorgen voor de bestuiving van de bloemen. Dit is de minst arbeidsintensieve manier om zaden te winnen.

We kiezen van pastinaak, snijbiet en kolen planten uit die we laten staan. Deze gaan bloeien en worden door insecten of de wind bestoven. Als de zaden droog zijn (hard en bruin) oogsten we deze en doen we deze in een papieren of katoenen zak. Deze hangen we nog een tijdje binnen op op een droge plek die goed geventileerd is.

Op een rustig moment zeven we deze zaden uit zaaddozen of van de stelen. Dit heet het schonen van de zaden. Daarna kunnen we ze in de zakjes doen voor bijv. de zadenbibliotheek.

Inmiddels heeft een deel van de zaden zich al uitgezaaid.

Pastinaken en snijbiet verspreiden zich ook op een Natuurlijke manier weer door de tuin en kiezen zelf hun plek voor het volgende jaar. Dat scheelt een hoop werk. Wij gaan ervan uit dat zaden ontkiemen op plekken waar we goed zullen gaan gedijen, niet zo vatbaar voor vraat en ziekte. Wel leidt dit natuurlijk tot een zekere chaos in de bedden. Want: rechte rijen bestaan niet in de Natuur. Af en toe helpen we een handje, want natuurlijk verwijderen we een teveel aan planten………………Wil je meer leren over zaden telen en zaden winnen?Want bovenstaande is slechts een begin. Dan raden we het volgende boekje hierover aan: Zelf zaden telenbasisboek voor zaadteelt in de moestuin. Geschreven door: o.a. Janneke Tops Uitgegeven door: Velt en uitgeverij Jan van Arkel. Je kunt het ook vast wel lenen bij de bibliotheek

Voorzaaien wel/ niet?

Zaaien doe je meestal direct in je tuin of bloempot en meteen op de goede plek. Daar ontkiemen de zaadjes, komen de zaailingen op en groeien de plantjes tot je ze oogst. Vóórzaaien doe je binnen, in een potje of een bakje. Die potjes zet je in een kas of op de vensterbank. Daar geef je de plantjes precies genoeg licht,voedingen warmte om goed op te groeien. Net zo lang tot ze sterk en groot genoeg zijn om buiten in je bak of pot te planten.

Voorzaaien is toch gewoon een zaadje in een potje stoppen?
Was het maar zo eenvoudig. Want dat lukt iedereen wel. Om te ontkiemen heeft een zaadje warmte en vocht nodig. Is het te droog en te koud dan gebeurt er niets, dit laatste is de reden waarom zaadjes in de winter niet opkomen. Te nat en te warm is óók niet goed: dan kan het net ontkiemde zaadje gaan schimmelen.

Zaden hebben 3 dingen nodig:
1: Genoeg voeding, maar niet te veel
!
Meng zelfgemaakte rijpe compost met zand (half- half) of: koop een zak speciale zaai – en stekgrond. Zaai nu in een bakje met dit mengsel iets meer zaden dan de hoeveelheid die je nodig denkt te hebben.
2. Genoeg daglicht.
Kies een vensterbank uit op het (zuid) westen of het noorden. Een plek op het zuiden wordt door de zon erop al snel veel te warm.
3. De juiste temperatuur.
Rond de 20 graden is ideaal om tomaten en paprika’s/pepers zaden te laten kiemen, daarna is 15 graden ideaal. Tip: Verplaats de planten, als ze 2 blaadjes hebben, naar de slaapkamer.

De zaailingen zijn opgekomen en nu?
Als je zaailingen 4 blaadjes hebben, ga je ze verspenen. Dit betekent dat je ze voorzichtig uit elkaar haalt waarbij de wortels niet wilt beschadigen. Ieder plantje krijgt nu een eigen potje. Je blijft water geven en zorgt voor een niet te warme plek. Wacht af tot het buiten warm genoeg is. Voor groentes die niet tegen de kou kunnen, is dat op zijn vroegst half mei.
Laat je plantjes nu eerst wennen aan de omstandigheden buiten. Zet ze elke dag een poosje langer naar buiten. Dat heet afharden. Ongeveer 1 week lang zet je ze overdag buiten. ’s Avonds en ’s nachts staan ze weer binnen.

Dit lijkt me allemaal nogal een gedoe?!
Dat is het deels ook. Je moet je dan ook afvragen of jij het de moeite waard vind. Want afgezien van de tijd en de moeite die je erin stopt, is de kans dat al je plantjes goed en sterk opgroeien niet zo heel groot. Alleen de sterkste overleven het. De plantjes die je vanaf half mei buiten zaait, doen het soms veel beter. Vaak genoeg is te zien dat die plantjes, de voorgezaaide exemplaren inhalen.

En waarom wel doen?
– Het is erg leuk werk en mooi om te zien hoe de zaden kiemen en de plantjes zich ontwikkelen. Zeker leuk voor kinderen om mee te maken.
– Je kunt unieke rassen opkweken van tomaten, paprika’s, pepers enz. die je in de winkel niet kunt kopen.
– Kijk eens in de zadenbieb’s van Joure en Leeuwarden, want we hebben dit jaar zaden van bijvoorbeeld de gele, peervormige cherrytomaatjes en van de 5 kleurenpeper te leen!

Kiemkracht van zaden testen

De kiemkracht van je zaden testen!

Als (moes)tuinier wil je natuurlijk graag weten of je zaad nog gaat ontkiemen als je het zaait. Elk zaadje heeft in het begin alles in zich om tot een nieuwe plant uit te groeien. De omstandigheden tijdens de oogst van het zaad én de leeftijd bepalen of dit plantje er ook kan komen. Hoe ouder het zaadje, hoe minder kiemkrachtig het is.
Er is een simpele methode waarmee je de kiemkracht voor zaden zoals; wortels, bonen, bieten, sla, pompoenen enz. kunt testen. Veel van onze zaden zijn de zogenaamde warmtekiemers. Dat wil zeggen dat ze zich, als ze vocht en zon (warmte) krijgen, gaan ontvouwen.

De kiemkracht van deze zaden test je zo:   

  1. Maak enkele lagen toilet- of keukenpapier nat, knijp ze een beetje uit en leg ze in een bakje dat geen water doorlaat.

  2. Leg een tiental zaden van 1 soort op het papier. Als je meerdere zaden tegelijkertijd test in je bakje, houd er dan rekening mee dat zaden groter worden als ze gaan kiemen! Geef ook duidelijk aan, waar welk zaad ligt.

  3. Dek het bakje af met het deksel of huishoudfolie. Zet het bakje op een warme en lichte plek. Niet in de volle zon of boven op de verwarming. Soms moet je het papier nog een keer vochtig maken.

  4. En nu wachten. Het vocht van het papier en de warmte laat je zaden nu ontkiemen, als ze daar de kracht nog voor hebben. Het ene zaad ontkiemt al na 3 dagen, het andere pas na 10 dagen of nog langer. Als je verschillende zaden tegelijk test, kan de ontkieming dus voor elke soort anders verlopen!

Resultaat
Als je zaden hebt die ontkiemen, wat betekent dit dan?

  • Als van de 10 zaden, er 8 of meer zaden zijn ontkiemt, dan kun 
    je op de gebruikelijke manier voor dit zaad, gaan zaaien.                                    
  • Kiemt de helft van de zaden? Je kunt het zaad dit jaar nog
    gebruiken, maar zaai dikker dan je gewend bent. De helft van
    wat je zaait, komt op.
  • Zijn er na 10-14 dagen geen of bijna geen wortels te zien?
    Het zaad is te oud. Je kunt het beter niet meer gebruiken..
    Er is een mogelijkheid dat je zaad een koudekiemer is. Dat wil zeggen dat het eerst juist kou nodig heeft om te kunnen kiemen.
    De meeste zaden van groenten zijn overigens warmtekiemers.

Tip 1: Strooi zaad dat je niet meer gaat gebruiken uit op een plek waar je het nog kunt volgen of geef het aan de vogels.

TIP 2: Een aantal gekiemde groentezaden smaken heerlijk in een salade eten.

Spontane kruising van soorten

Het is met zaden bijna net als met mensen en dieren, ze hebben  2 “ouders” nodig om zich te kunnen vormen.