Wat je in september in je tuin kunt doen

In september worden de dagen behoorlijk korter en dat merk je aan de bomen en de planten. De bloemen gaan later op de dag open en sluiten eerder. Verwijder regelmatig de uitgebloeide bloemen, dat geeft de knoppen die er nog zijn meer kans om in bloei te komen. Bladeren beginnen te verkleuren, zeker als de bomen en struiken in de zomer niet genoeg water op hebben kunnen nemen. Kortom, we komen in een ander seizoen, maar er zijn nog steeds genoeg leuke dingen te doen in de tuin!

  • Er is volop oogst te vinden: fruit, groenten, kruiden, wat een weelde en ook heel wat om te verwerken/ te wecken en in te maken. Doordat je oogst en doordat sommige planten uitgegroeid zijn, ontstaan in de tuin hier en daar wat open plekken die je ook nu nog op kunt vullen. Want zaaien kan nog steeds: veldsla, wortelpeterselie, winterandijvie, rammenas kunnen begin september nog worden gezaaid. Voor een deel oogst je deze groenten in het komende voorjaar.
  • Notenbomen kunnen het beste in de nazomer gesnoeid worden. De snoeiwonden helen in deze periode sneller en dit voorkomt het bloeden van de takken.
  • Fruitbomen, zoals pruim en perzik, snoei je nadat de vruchten uit de bomen zijn geplukt. Sommige appel- en perenbomen kun je een lichte zomersnoei geven als dat nodig is.
  • Knip de takken van de zomerframboos af tot de grond. Bind daarna de nieuwe takken bij elkaar zodat ze steun hebben.
  • Bind de  nieuwe loten van braam, tayberry en japanse wijnbes steeds goed vast, zodat je volgend jaar een handzame wand hebt.
  • Zet zo nodig je composthoop een keer om zodat er opnieuw lucht bij komt en jij kunt kijken hoe het met het composteren staat. Voel of de hoop vochtig genoeg is. Dat is zo als je er net een druppel water uit kunt persen. Daarna kun je nieuw tuinafval toevoegen. Met compost houd je de grond beter in conditie.
  • Als je nestkastjes hebt hangen, maak ze dan alvast schoon. De vogels kunnen ze alvast gebruiken als slaapplaats.
  • Zaai op vrijgekomen plekken groenbemesters die je bodem verrijken zoals phacelia.
  • Maak een observatieronde door je tuin en bekijk goed hoe alles zich heeft ontwikkeld dit jaar. Wat ging goed, wat ging minder goed. Waardoor ging het minder goed/wel goed? Wat wil je in de winter aanpakken? Wat moet er worden gesnoeid? etc.

                         En natuurlijk heerlijk genieten van alles wat er bloeit en groeit!!

De stappen van het zaden oogsten tot bewaren.

Het hele proces kent 4 stappen:

  1. Oogsten
  2. Drogen
  3. Schonen
  4. Bewaren

Stap 1. Oogsten     
De meeste zaden oogst je in de zomer en de herfst. Oogst je zaden niet te vroeg, anders zijn ze nog niet helemaal rijp. Aan de andere kant zijn er hele kleine zaden, die zijn verdwenen voor dat je het in de gaten hebt.
Voel je weerstand als je probeert de zadendoos van de plant te halen, dan zijn ze nog niet rijp en moet je dus nog even wachten met oogsten.
Als je gaat oogsten, doe dan eerst een grote zak of sloop over de hele plant, buig de takken naar beneden en knip de stelen dan pas door. Zo vang je het zaad wat er meteen uit valt ook makkelijk op.

 

Stap 2. Drogen
Natuurlijk oogst je de zaden op een droge dag, maar dat wil niet zeggen dat ze echt droog zijn. Bijvoorbeeld ochtendauw zorgt telkens weer voor wat vocht in de zaaddozen. Je kunt ze in je sloop laten zitten en dit op een droge plek hangen of spreid de zaden/ zaaddozen uit op een krant, keukenpapier, een ondiep bord, een dienblad met een opstaande rand. Bekijk de zaden goed of ze heel zijn. Ook kun je nu insecten en blaadjes eruit halen. Schrijf/ plak er meteen bij wat de naam van de geoogste zaadjes is. Een kamer binnen of een droge garage/ schuur, waar in ieder geval wel gelucht kan worden, is de beste plek voor je sloop of voor het papier/ bord/ dienblad.
De droogtijd is afhankelijk van de zaden, de gemiddelde droogtijd ligt tussen de drie en zes dagen.
Het kan helemaal gaan kwaad om ze langer te drogen. Bij te kort drogen, blijven de zaden vochtig en gaan ze schimmelen en uiteindelijk zullen ze verrotten. Dat is jammer van al je werk.

Stap 3. Schonen  
Na het drogen moeten de zaden ‘geschoond’ worden. Haal de zaadjes uit de zaaddozen en doe ze in een grote kom. (Zie foto). Ga er mee naar buiten en schud/ gooi de zaden nu voorzichtig omhoog. De wind blaast stof, resten zaaddozen en gedroogde aarde weg. Ook kun je een grove zeef gebruiken om het stof uit je zaden te krijgen. Zo voorkom je dat schimmels uit dit afval je mooie oogst alsnog verstoren.

 

Stap 4. Bewaren
Welk opbergmateriaal je ook gebruikt om de zaden te bewaren, berg ze koel, droog en donker op. Zeker in afgesloten potjes moeten je zaden echt kurk droog zijn. Controleer in het begin nog een paar keer of er geen vocht meer is. Zet op de zak of het potje weer de naam van het zaad, de plaats van oogsten en het jaartal van de oogst.

       

                            Je bent klaar voor het volgende zaaiseizoen en om zaden in te leveren bij de zadenbibliotheek.

 

Zaad winnen van 2 jarige planten

Als je groenten als bijvoorbeeld pastinaak, wortel, snij- of rode biet, boerenkool of spruitjes laat overwinteren in je tuin, dan gaan ze in hun 2elevensjaar bloeien en zaad vormen.

Dus: in het eerste jaar kun je deze groenten eten. En in dat jaar kies je een paar planten (de mooiste!) uit die je laat staan om het volgende jaar in bloei te laten komen. 

Op de Perma-tuin staan de rode boerenkolen nu al 2 weken prachtig in bloei, ze worden bezocht door bijen en andere insectendie zorgen voor de bestuivingwaardoor zich zaden kunnen vormen. In juli/augustus kunnen we de rijpe zaden in de zaaddozen zitten oogsten en verder drogen.

De pastinakenzijn nu hun nieuwe bladeren aan het vormen, in de winter bleef alleen de wortel achter in de grond, we zien nu de bladeren komen waar straks uit het midden een flinke stengel tevoorschijn komt. Uit deze stengel komen in juni verschillende prachtige schermbloemen die ook een keur aan insectenaantrekken.

Zij zorgen voor de bestuivingvan de bloemen waardoor nieuwe kiemkrachtige zaden zullen ontstaan. De rijpe zaden oogsten we eind augustus.

De snijbiet gaat ook met weinig bladeren de winter in. Op dit moment vormen de achtergebleven planten van 2018 volop nieuw blad. Ook hier zal vanuit het midden een flinke steel omhoog komen waaruit allemaal bloemen tevoorschijn komen.

Deze bloemen worden door de wind bestoven. Aan de grote steel zullen duizenden zaden gevormd worden die we in augustus kunnen oogsten.

Hoe telen en winnen wij zaden

Op de Perma-tuin laten we tot nu de Natuur zorgen voor de bestuiving van de bloemen. Dit is de minst arbeidsintensieve manier om zaden te winnen.

We kiezen van pastinaak, snijbiet en kolen planten uit die we laten staan. Deze gaan bloeien en worden door insecten of de wind bestoven. Als de zaden droog zijn (hard en bruin) oogsten we deze en doen we deze in een papieren of katoenen zak. Deze hangen we nog een tijdje binnen op op een droge plek die goed geventileerd is.

Op een rustig moment zeven we deze zaden uit zaaddozen of van de stelen. Dit heet het schonen van de zaden. Daarna kunnen we ze in de zakjes doen voor bijv. de zadenbibliotheek.

Inmiddels heeft een deel van de zaden zich al uitgezaaid.

Pastinaken en snijbiet verspreiden zich ook op een Natuurlijke manier weer door de tuin en kiezen zelf hun plek voor het volgende jaar. Dat scheelt een hoop werk. Wij gaan ervan uit dat zaden ontkiemen op plekken waar we goed zullen gaan gedijen, niet zo vatbaar voor vraat en ziekte. Wel leidt dit natuurlijk tot een zekere chaos in de bedden. Want: rechte rijen bestaan niet in de Natuur. Af en toe helpen we een handje, want natuurlijk verwijderen we een teveel aan planten………………Wil je meer leren over zaden telen en zaden winnen?Want bovenstaande is slechts een begin. Dan raden we het volgende boekje hierover aan: Zelf zaden telenbasisboek voor zaadteelt in de moestuin. Geschreven door: o.a. Janneke Tops Uitgegeven door: Velt en uitgeverij Jan van Arkel. Je kunt het ook vast wel lenen bij de bibliotheek

Wat je in april kunt doen in je tuin

zaaigoed

April doet wat ze wil, apriletje zoet heeft vaak nog een witte hoed. We willen natuurlijk graag dat het voorjaar begint, maar laten we de waarheid van deze weergezegdes ook in ons achterhoofd houden. Dat scheelt teleurstelling.
Dat wil niet zeggen dat je niet van alles kunt doen in en voor de tuin in deze tijd. Dan is je tuin er helemaal klaar, voor als het warmer wordt.

Klussen die je goed kunt doen:

1. Als je teeltplan nog niet klaar is, bedenk dan nu wat je wilt gaan zaaien dit jaar. Maak een lijstje met je wensen en ga even langs bij een van de zadenbibliotheken Fryslân. Op de website vind je veel achtergrond informatie en zaaitips. We zijn benieuwd wat je ervan vind.
In de zadenbieb kun je zaden lenen van soorten die je eens wilt uitproberen. Een makkelijk te kweken soort is bijvoorbeeld snijbiet en dat is heerlijk op je bord en mooi in je tuin.
Voor de gewassen die je al kent en waar je veel van wilt oogsten, raden we je aan om eens te kijken bij: www.debolster.nl. Hier vind je niet alleen een groot assortiment aan biologische zaden, maar ook veel teeltinformatie.

2. In april kun je doorgaan met voorzaaien.

Nu zijn o.a. de tomaten, paprika’s, pepers, courgette, pompoenen en olijfkomkommers aan de beurt. Dit zijn veel soorten met zaden die je apart in een potje met stekgrond zaait. Stekgrond maak je makkelijk zelf door 2/3 tuingrond te mengen met 1/3 scherp zand. Zo krijgen de zaden niet te veel voeding als ze van start gaan. Deze planten kunnen NA de ijsheiligen, 15 mei, naar buiten, in de volle grond.

3. Andere soorten, zoals prei zaai je in een zaaibed met stekgrond. Als deze zaailingen 4 blaadjes hebben, ga je ze verspenen. Haal alle zaailingen voorzichtig uit het potje. Vaak zijn de worteltjes door elkaar gegroeid. Maak ze voorzichtig los. Zoek de mooiste zaailingen uit. De mooiste dat zijn de plantjes met de langste wortels, de stevigste steeltjes en de mooiste blaadjes. Deze pak je voorzichtig op aan de onderste 2 blaadjes. Deze plantjes zet je in een potje met vochtige, losse, voedselrijke aarde. Druk de aarde zachtjes aan en ze de potjes terug op de vensterbank. Liefst niet op het zuiden, daar is de zon ’s middags vaak te fel. Kies een plekje waar voldoende licht komt, ochtend- of middagzon.

4. Maak je groentebedden goed onkruid vrij, dat scheelt je de komende maanden veel werk, maar houd ze nog wel bedekt. Verwijder vetergras, heermoes en brandnetels waar je dit liever niet wilt hebben. Van de jonge brandnetels of zevenblad kun je weer een heerlijke soep maken. Heermoes kun je drogen en is geschikt in een theemengsel.

5. Verder kun je in april je tuin weer duidelijk vorm geven: bijvoorbeeld de paadjes opnieuw vullen met houtsnippers, takkenrillen opruimen en vergeet niet een lekker plekje in de zon te maken. Genieten is een belangrijk onderdeel van tuinieren.

PERMA-TUIN KLUSDAG OP 29 MAART

We hebben al een zonnetje bestelt voor deze dag. Ook ligt er al een klussenlijstje klaar: we gaan weer houtsnippers aanvullen, we willen graag een grasstrook omtoveren in een bloemenrand, maar er is ook lichter werk te doen. Bedden schoonmaken van makkelijk te verwijderen onkruid en natuurlijk gaan we ook wat zaaien.

Iedereen die ons kent, weet dat we niet alleen gaan werken, maar ook gaan pauzeren en tuinervaringen en vragen uitwisselen. Lekker Bros verzorgt weer wat lekkers bij de koffie/thee en voor de lunch hebben we een smakelijke soep, misschien wel met vers gebakken brood.

Deze klusdag kan je helpen om alle kennis die je (ooit) hebt opgedaan rondom Natuurlijk tuinieren weer te laten opleven of er een begin mee te maken. Voor je eigen tuin thuis dus ook een mooi startschot.

Kom je genieten en helpen? Laat het ons even weten via de mail. Hopelijk tot gauw!

Voorzaaien wel/ niet?

Zaaien doe je meestal direct in je tuin of bloempot en meteen op de goede plek. Daar ontkiemen de zaadjes, komen de zaailingen op en groeien de plantjes tot je ze oogst. Vóórzaaien doe je binnen, in een potje of een bakje. Die potjes zet je in een kas of op de vensterbank. Daar geef je de plantjes precies genoeg licht,voedingen warmte om goed op te groeien. Net zo lang tot ze sterk en groot genoeg zijn om buiten in je bak of pot te planten.

Voorzaaien is toch gewoon een zaadje in een potje stoppen?
Was het maar zo eenvoudig. Want dat lukt iedereen wel. Om te ontkiemen heeft een zaadje warmte en vocht nodig. Is het te droog en te koud dan gebeurt er niets, dit laatste is de reden waarom zaadjes in de winter niet opkomen. Te nat en te warm is óók niet goed: dan kan het net ontkiemde zaadje gaan schimmelen.

Zaden hebben 3 dingen nodig:
1: Genoeg voeding, maar niet te veel
!
Meng zelfgemaakte rijpe compost met zand (half- half) of: koop een zak speciale zaai – en stekgrond. Zaai nu in een bakje met dit mengsel iets meer zaden dan de hoeveelheid die je nodig denkt te hebben.
2. Genoeg daglicht.
Kies een vensterbank uit op het (zuid) westen of het noorden. Een plek op het zuiden wordt door de zon erop al snel veel te warm.
3. De juiste temperatuur.
Rond de 20 graden is ideaal om tomaten en paprika’s/pepers zaden te laten kiemen, daarna is 15 graden ideaal. Tip: Verplaats de planten, als ze 2 blaadjes hebben, naar de slaapkamer.

De zaailingen zijn opgekomen en nu?
Als je zaailingen 4 blaadjes hebben, ga je ze verspenen. Dit betekent dat je ze voorzichtig uit elkaar haalt waarbij de wortels niet wilt beschadigen. Ieder plantje krijgt nu een eigen potje. Je blijft water geven en zorgt voor een niet te warme plek. Wacht af tot het buiten warm genoeg is. Voor groentes die niet tegen de kou kunnen, is dat op zijn vroegst half mei.
Laat je plantjes nu eerst wennen aan de omstandigheden buiten. Zet ze elke dag een poosje langer naar buiten. Dat heet afharden. Ongeveer 1 week lang zet je ze overdag buiten. ’s Avonds en ’s nachts staan ze weer binnen.

Dit lijkt me allemaal nogal een gedoe?!
Dat is het deels ook. Je moet je dan ook afvragen of jij het de moeite waard vind. Want afgezien van de tijd en de moeite die je erin stopt, is de kans dat al je plantjes goed en sterk opgroeien niet zo heel groot. Alleen de sterkste overleven het. De plantjes die je vanaf half mei buiten zaait, doen het soms veel beter. Vaak genoeg is te zien dat die plantjes, de voorgezaaide exemplaren inhalen.

En waarom wel doen?
– Het is erg leuk werk en mooi om te zien hoe de zaden kiemen en de plantjes zich ontwikkelen. Zeker leuk voor kinderen om mee te maken.
– Je kunt unieke rassen opkweken van tomaten, paprika’s, pepers enz. die je in de winkel niet kunt kopen.
– Kijk eens in de zadenbieb’s van Joure en Leeuwarden, want we hebben dit jaar zaden van bijvoorbeeld de gele, peervormige cherrytomaatjes en van de 5 kleurenpeper te leen!

Informatieavond over gezond je bodem voeden met Bokashi.

In onze perma-tuin in Joure voeden we de bodem graag met bokashi. Bokashi is het Japanse woord voor “goed gefermenteerd organisch materiaal”. Het is een makkelijke manier om je organische resten om te zetten tot een rijke bodemverbeteraar. Bokashi is het resultaat van een eeuwenoude techniek: fermentatie. Je doet groenteafval in een bokashi-emmer, voegt  effectieve micro-organismen (microferm) toe en drukt het allemaal goed aan. Door het  verwerken van je resten zonder zuurstof, maak je van je eigen organische resten een waardevolle bodemverbeteraar.
De firma Agriton is al 25 jaar, wereldwijd, bezig met dit mooie product. Simone Vos van Agriton komt, samen met Janet of Tine, op:
dinsdagavond 26 februari in Leeuwarden en op 
woensdagavond 6 maart in Joure ,
uitleg geven over deze manier om je groenteresten te verwerken tot voeding voor de bodem.
Wil je komen? Meld je dan voor 24 februari aan.
Voor Leeuwarden naar: Tine@roeach.com.
Voor Joure naar Janet@roeach.com.
De kosten zijn € 5,- p.p.

Wat doe je in februari in je tuin

In februari beginnen de dagen al merkbaar te lengen en dat ervaren de planten, bomen en struiken ook. Als de temperatuur dan ook nog meewerkt, komen de eerste puntjes van bollen al snel boven de grond. Het is prachtig zoals de Natuur reageert op temperatuur en licht. Ze moeten er allebei zijn, anders laten de jonge planten zich nog niet zien. Ze weten heel goed waar ze op moeten reageren.

Februari is een mooie tijd om:

  • Fruitgewassen extra mest te geven. Je hebt hopelijk het afgelopen jaar fruit kunnen oogsten en hebt daarmee voedingstoffen uit de bodem weg gehaald. De wortels en de boom/ struik wil daar graag iets voor terug. Het fijnste vinden ze oergesteente, lavemeel en Bokashi (zie bericht over lezing over bokashi verderop in deze nieuwsbrief)
  • Strooi gemalen schelpen of eierschalen in de moestuin waar je koolsoorten wilt gaan telen. Dit helpt bij de bestrijding van knolvoet.
  • Ga niet spitten als er nog vorst in de grond zit. Doe alleen grondwerk tijdens vorstvrij weer.
  • Hier en daar kan al onkruid opschieten als de temperaturen op gaan lopen. Wied dit met de hand tussen de andere planten uit. Schoffelen is nu vaak funest voor de plantenwortels in de omgeving.
  • Nog even en de zangvogels willen weer nestelen. Maak je nestkastjes daarom nu goed schoon van binnen en hang ze daarna weer op. Klaar voor graag geziene gasten. Hoewel de mussen kunnen eten aan de krokusbloemen, omdat daar veel vitaminen in zitten, dat ze hard nodig hebben. Als je ze stukjes fruit geeft heb je er minder last van.
  • Maak je moestuinplan klaar, op winterse dagen en kijk je voorraad zaden na. De zadenbibliotheken in Joure en Leeuwarden hebben vanaf 2 maart de zakjes zaden weer klaar liggen.
  • Controleer of je zaden nog kiemkrachtig zijn. Wil je weten hoe je dat doet? Klik hier 
  • Februari is een prima snoeitijd, ook van fruitbomen, alleen niet bij steenvruchten (pruim, kers, perzik enz.) in verband met de kans op loodglansaantasting. Die soorten kun je het beste direct na de oogst snoeien of wat later in het voorjaar als het blad begint uit te lopen. Weet je niet hoe het moet? Wij leren het je graag. Neem contact op via info@roeach.com.
  • Snoeien van bessenstruiken. Wanneer en hoe zie je in dit filmpje van de natuurlijke moestuin
  • Maak al je tuingereedschap schoon en scherp. Dat geeft een lekkere start.

Kiemkracht van zaden testen

De kiemkracht van je zaden testen!

Als (moes)tuinier wil je natuurlijk graag weten of je zaad nog gaat ontkiemen als je het zaait. Elk zaadje heeft in het begin alles in zich om tot een nieuwe plant uit te groeien. De omstandigheden tijdens de oogst van het zaad én de leeftijd bepalen of dit plantje er ook kan komen. Hoe ouder het zaadje, hoe minder kiemkrachtig het is.
Er is een simpele methode waarmee je de kiemkracht voor zaden zoals; wortels, bonen, bieten, sla, pompoenen enz. kunt testen. Veel van onze zaden zijn de zogenaamde warmtekiemers. Dat wil zeggen dat ze zich, als ze vocht en zon (warmte) krijgen, gaan ontvouwen.

De kiemkracht van deze zaden test je zo:   

  1. Maak enkele lagen toilet- of keukenpapier nat, knijp ze een beetje uit en leg ze in een bakje dat geen water doorlaat.

  2. Leg een tiental zaden van 1 soort op het papier. Als je meerdere zaden tegelijkertijd test in je bakje, houd er dan rekening mee dat zaden groter worden als ze gaan kiemen! Geef ook duidelijk aan, waar welk zaad ligt.

  3. Dek het bakje af met het deksel of huishoudfolie. Zet het bakje op een warme en lichte plek. Niet in de volle zon of boven op de verwarming. Soms moet je het papier nog een keer vochtig maken.

  4. En nu wachten. Het vocht van het papier en de warmte laat je zaden nu ontkiemen, als ze daar de kracht nog voor hebben. Het ene zaad ontkiemt al na 3 dagen, het andere pas na 10 dagen of nog langer. Als je verschillende zaden tegelijk test, kan de ontkieming dus voor elke soort anders verlopen!

Resultaat
Als je zaden hebt die ontkiemen, wat betekent dit dan?

  • Als van de 10 zaden, er 8 of meer zaden zijn ontkiemt, dan kun 
    je op de gebruikelijke manier voor dit zaad, gaan zaaien.                                    
  • Kiemt de helft van de zaden? Je kunt het zaad dit jaar nog
    gebruiken, maar zaai dikker dan je gewend bent. De helft van
    wat je zaait, komt op.
  • Zijn er na 10-14 dagen geen of bijna geen wortels te zien?
    Het zaad is te oud. Je kunt het beter niet meer gebruiken..
    Er is een mogelijkheid dat je zaad een koudekiemer is. Dat wil zeggen dat het eerst juist kou nodig heeft om te kunnen kiemen.
    De meeste zaden van groenten zijn overigens warmtekiemers.

Tip 1: Strooi zaad dat je niet meer gaat gebruiken uit op een plek waar je het nog kunt volgen of geef het aan de vogels.

TIP 2: Een aantal gekiemde groentezaden smaken heerlijk in een salade eten.

Maak je eigen wormenmest

In december ligt al het blad wel op de grond. Hopelijk heb je nog niet alles weggegooid? Bladeren zijn een belangrijk onderdeel van de kringloop in de Natuur. Ze zijn onmisbaar voor het bodemleven: de bacteriën, schimmels, wormen en allerlei andere (microscopisch) kleine insecten. Samen leven ze in de bodem en zorgen ze ervoor dat jouw planten, struiken en bomen volgend jaar weer gaan bloeien en vruchten geven. De wormen die in de bodem leven trekken de bladeren in de bodem om ze daarna op te eten en te verteren. Hun poep, heet: wormenmest. Deze mest heeft een PH (zuurgraad) van 7 waar moestuinplanten goed op groeien. Ook zit wormenmest vol belangrijke mineralen en humus. Stofjes die steeds schaarser worden, maar wel erg belangrijk zijn voor de gezondheid van mens, dier en plant.
Dus: is het een keer lekker weer?? Ga naar buiten met (je kinderen) en een bladhark. Hark de bladeren van het gras, de tegels en de kleine plantjes (deze kunnen stikken onder een te dikke laag bladeren) Verzamel je buit in een een gazenbak waar het vanzelf compost wordt. Of verspreid de bladeren onder de heg, de (fruit) struiken of (fruit)bomen. Om wegwaaien te voorkomen kun je wat takken zoeken en deze erop leggen. Staat vaak ook nog leuk en…….. vogels weten dat hier van alles te halen valt in de winter.